|
Posleratna književnost
Drama i satira
U drugoj polovini 60-ih godina u drami se događa nešto slično što i u poeziji i prozi: zaokret od apstraktnog univerzalizma k materijalnoj konkretnosti, od mita ka životu, od prošlosti ili savremenosti k sadašnjosti.
(...)
Satirično se javlja ne samo u drami nego i u svim drugim vrstama. U ovom trenutku ono je jedna od glavnih komponenti čitave književnosti. Iako nije bila tako izražena kao danas, satira je živela i u prethodnim fazama posleratne literature. Njen je obnovitelj B. Ćopić, s čuvenom svojom Jeretičkom pričom iz 1950. S tom i s nekoliko dugih satiričnih pripovedaka on je postao jedan od vodećih pisaca posleratne srpske satire. Koš je satiru uneo u roman, A. Popović u komediju, Bećković u poeziju... Ali satira nije samo gost u tim vodećim vrstama, uljez koji u početku zauzima sasvim skromno mesto a zatim se sve više i više širi. Postoje i naročite vrste koje su specifične za humor i satiru. To su, po pravilu, sitne i najsitnije forme koje nastaju i žive u međuprostoru književnosti i publicistike: zapis, feljton, crtica, satirična pesma, basna, aforizam. U početku one se neguju gotovo isključivo u humorističkom listu "Jež", a zatim postepeno prodiru i u ozbiljnu štampu, u književne i neknjiževne listove, u dnevnu štampu, na radio i televiziju, čak i u glasilo SKJ "Komunist". Ima više pisaca koji su se specijalizovali za novinsku satiru. U satiričnom feljtonu, izvesno vreme središnjoj satiričnoj vrsti, istakli su se Ljubiša Manojlović (1913), Vasa Popović (1923), pesnik Matija Bećković i, naročito, Vladimir Bulatović Vib (1931), novinar "Politike", 60-ih godina vodeće pero naše satire. Satirične pesme pišu mnogi, od Mileta Stankovića (1911), kao najstarijeg, do mlađih i najmlađih, među kojima se izdvaja Milovan Vitezović (1944). U satiričnoj basni ostali su usamljeni pokušaji rano umrlog Živka Stojšića (1941-1977). Najburniji razvoj doživljava satirični aforizam. On se javlja u drugoj polovini 60-ih godina pod uticajem poljskog satiričara Stanislava Jiržija Leca ali se oslanja i na bogatu usmenu tradiciju političkog vica i anegdote. Prve impulse dali su mu Branislav Crnčević (1933) svojom zbirkom aforizama
Govori kao što ćutiš (1966) i Pavle Kovačević (1940) zbirkom
Do sarkazma i natrag (1967). Kasnije se aforizma prihvataju i mnogi drugi pisci, kako oni koji su stekli ime u drugim satiričnim vrstama tako i sasvim novi pisci. Kao satiričar stekao je veliku popularnost Dušan Radović (1922-1984). Njegovi aforizmi, koje je pod naslovom
Beograde, dobro jutro čitao na radiju, godinama su budili Beograđane. Nov polet aforizmu donosi najmlađa generacija satiričara, koji počinju objavljivati svoje priloge u listu "Student" 1979. a zatim i drugde. Kolektivno su predstavljeni u omladinskom literarnom glasilu "Književna reč" (u više brojeva 1984. i 1985). "Sve njih", kao što je primećeno, "pored zavidnog talenta, krasi vanredna upornost u otkrivanju značenjskog potencijala rabljenih sintaksičkih obrazaca, precizna jezička kombinatorika i smelost angažmana u aktuelnim prividno dnevnim, političkim temama."
Neki od spomenutih satiričara stvaraju u još jednoj oblasti, u književnosti za decu: Branko Ćopić, Dušan Radović, Aleksandar Popović, Branislav Crnčević, Milovan Vitezović. Ta simbioza satiričnog i dečjeg, na prvi pogled neočekivana, nije nimalo neobična. Otkrivamo je i u drugim epohama. Zmaj je bio i satirični i dečji pesnik. Jedna od najboljih satira u svetskoj književnosti, Sviftova Guliverova putovanja, danas se čita kao roman za decu i omladinu. Ovo je prilika da se spomenu još neki važniji naši pisci za decu, kao što su: pesnici Dragan Lukić (1929) i Ljubivoje Ršumović (1939), – poslednji piše i drame za decu – te prozaisti Arsen Diklić (1923), Voja Carić (1922) i Borislav Kosijer (1930). Poeziju za decu stvaraju i mnogi drugi pesnici. Uz starije, Desanku Maksimović, Gvidu Tartalju i Aleksandra Vuča, takvi su Mira Alečković, Miroslav Antić, Milovan Danojlić i drugi.
Jovan Deretić
____________________
Izvornik: Jovan Deretić - Kratka istorija srpske književnosti
|
