Početna Arhiva Kontakt
   
IN-OUT
 
 
 

 

 


Intervju

  Vojćeh Vjerćoh,
poljski aforističar

Lec je samo vrh planinskog masiva

Lec je uzdigao aforistički žanr do savršenstva
i preneo ga na druge kontinente;
stvorio je intelektualni kvasac;
posejao je ljubav prema paradoksima
u umovima mnogih mladih pisaca.



Vojćeh Vjerćoh (1966), aforističar, esejista, pesnik, prozais­ta, dramaturg i publicista - predsednik je Poljskog udruženja aforističara. Studirao je medicinu i filozofiju, trenirao je alpsko skijanje i karate, bio je političar, kulturni aktivista i novinar.

Autor je nekoliko knjiga, među kojima su i naslovi "Iluzio­nista", "Lavirint provokacija", "Tajna zlatnih slova", "Kratka istorija gluposti i mudrosti".

Njegove misli su se našle u poznatim antologijama aforizama, a antologije koje je priredio postale su bestseleri.

Živi u Krakovu sa suprugom Jolantom i decom Gžesom i Agatkom.

* * *

ETNA: Aforističar Stanislav Ježi Lec ima u Srbiji veliki broj poklonika. Naša književna publika upoznala ga je krajem pedesetih godina prošlog veka, nedugo posle njegove pojave u Poljskoj. Kako se danas u vašoj zemlji gleda na Lecovo delo?

VJERĆOH: Stanislav Ježi Lec je najpoznatiji predstavnik aforistike - tog specifičnog književnog žanra u Poljskoj i inostranstvu. Da, on je postigao međunarodnu slavu. Njegove "Neočešljane misli" prevedene su na veliki broj stranih jezika; postale su omiljeno štivo umetnika, naučnika i političara; smatrale su se jednom od najznačajnijih knjiga godine u SAD i dobile odlične kritike u nemačkoj štampi ("Velt", "Cajt"...); Lecovi aforizmi citirani su u poznatim antologijama: Oksfordskom rečniku modernih citata, Sažetom rečniku citata i Vordsvortovoj knjizi šaljivih navoda (u kojoj nema drugih poljskih pisaca!). "Lec je postao vrsta otkrovenja, a uspeh njegovog dela, posebno u anglosaksonskim zemljama i zemljama nemačkog govornog područja, pokazao se neočekivanim", navodi profesor Joahim Glensk, eminentni poljski antologičar i proučavalac aforistike. Umberto Eko, izuzetni italijanski estetičar i semiolog koji je u svojim brojnim esejima razmatrao najvažnije fenomene u univerzalnoj književnosti, uopšte nije uzimao u razmatranje poljske pisce, ali, neobično, Leca smatra jednim od najvećih pisaca dvadesetog veka!

ETNA: Lec je, kako kažete, postigao svetsku slavu. Međutim, Poljska je dala i mnoge druge izuzetne aforističare, Lecove prethodnike, o kojima se neopravdano manje zna.

VJERĆOH: Neko može izneti ovakav argument: "Činjenica je da je Lec izvanredan autor, ali ne može se govoriti o visokom standardu celokupne poljske aforistike". Dozvolite mi da se ne složim s takvom tezom! Izvanredni umetnici nisu usamljena ostrva na Pacifiku – oni su samo vrhovi ledenog brega, mali deo koji se izdiže iznad nivoa vode, ali većina leži u moru zaborava. Da bi se pojavili briljantni pisci, mora postojati čitava plejada manje istaknutih i sasvim prosečnih stvaralaca, jer nijedna palma ne može procvetati i donositi plodove u kulturnoj pustinji; obično, oko izvora tradicije stvara se oaza više ili manje lepih stabala. Ni Lec, takođe, nije izuzetak. On je vrh planinskog masiva koji je počeo da se uzdiže još u 17. veku.

ETNA: Koji su to autori koje vredi pomenuti?

VJERĆOH: Vredi se prisetiti imena (izostavljenih od istoričara književnosti i sastavljača enciklopedija), koji su postavili temelje poljskom aforizmu: Jan Žapčic, Alojzi Žolkovski, Kazimjež Brođinjski, Stefan Vitvicki, Jan Fedorovič, Adolf Digasinjski i drugi. Aforistika se posebno plodno razvijala u međuratnom periodu (1918–1939), koji su oblikovali istaknuti pojedinci: Aleksandar Svjentohovski, Kazimjež Pšerva-Tetmajer, Feliks Hvalibog, Karol Ižikovski, Adolf Novačinjski, Ludvik Hiršfeld, Henrik Elzenberg, Stanislav Česnovski i Stefan Napjerski. Oni su stvorili tlo iz kojeg je Lec ponikao!

ETNA: Lec, međutim, ima i svoje naslednike. Šta mislite o aforističarima koji su se pojavili u Poljskoj posle Lecove smrti 1966. godine?

VJERĆOH: Lec je uzdigao aforistički žanr do savršenstva i preneo ga na druge kontinente; stvorio je intelektualni kvasac; posejao je ljubav prema paradoksima u umovima mnogih mladih pisaca; stvorio je svoje naslednike koji mogu učiniti aforizam jednim od najvažnijih književnih žanrova 21. veka; takav majstor mora imati dubok uticaj na savremenu poljsku književnost!

Ovaj uticaj je već vidljiv i nastavlja se. Nesumnjivo je, međutim, da postoje oni autori koji ne znaju da napišu genijalnu rečenicu, ali to ne znači da nema izuzetno talentovanih stvaralaca male književne forme. Nažalost, nedostaju oni koji bi mogli da odvoje plevu od žita; nema kritičara koji bi bili sposobni i voljni da promovišu mlade i sposobne (i ignorišu ili suptilno ismeju književne gubitnike).

Rezimirajući, neskromno ću priznati da je poljska aforistika kvalitetna. Imamo velike aforističare koji stvaraju duboke filozofske rečenice, imamo i autore sjajnih i duhovitih maksima, čiji su radovi ispunjeni lekovitom, ali i otrovnom satirom, imamo i pesnike aforizma koji ispisuju svoje koncizne vizije poput japanskih haiku majstora.

ETNA: Pomenuli ste i književne kritičare. U Srbiji književna kritika, uz nekoliko izuzetaka (Teofilović, Božović, Trebješanin, Denčić, Šušnjar...), prećutkuje, pa i ignoriše stvaralaštvo aforističara. A kakva je situacija na tom planu kod vas?

VJERĆOH: Slično je, nažalost, i u Poljskoj. Evo paradoksa na polju paradoksa: "Poljske aforističare objavljuju i visoko vrednuju u mnogim zemljama. Međutim, poljska književna kritika, pređašnja i današnja, gotovo da ne primećuje aforizme i aforističare. Kritika se ne bavi ovim žanrom, kao ni humorom i satirom, jer smatra čak da nisu dostojni interesovanja i ozbiljnog tretmana", tvrdi Marjan Dobrosjelski, tragač za književnim biserima, a ja se s njim u potpunosti slažem.

ETNA: Srpskim aforističarima, odlukom institucija, uskraćena je mogućnost da predstavljaju našu književnost na velikim sajmovima knjiga i međunarodnim festivalima. A kako je u Poljskoj?

VJERĆOH: Tomovi aforizama ne mogu računati na kritike, nagrade, reference u leksikonima i mesto u istoriji književnosti; ne mogu da računaju na prisustvo na domaćem književnom tržištu i promociju van Poljske, jer umesto njih naši donosioci odluka šalju na Zapad mlade prozne pisce koje tamo pozdravljaju samo srdačnim tapšanjem po ramenu.

Etna: Ipak, poljska aforistika je vrlo žilava. Preživela je i fašizam i komunizam, a da li će demokratiju?

VJERĆOH: Poljski aforističari pripadaju svetskom vrhu! Poljski savremeni kratki književni žanr polako počinje da biva cenjen među domaćim i stranim stručnjacima za ovu oblast. Ističem da je veoma priznat u Rusiji, Izraelu ili Australiji i da ima svoje promotere i ambasadore u svetu, kao što su Rumun Valeriju Butulesku, Italijan Fabricio Karamanja i Srbin Aleksandar Čotrić. Velika porodica ljubitelja aforizma raste i njena aura ne samo što kruži širom Evrope već lebdi i u atmosferi kulture drugih kontinenata.

­ Razgovarao:
Aleksandar Čotrić
 


- 10 -