|
Razotkrivanje zla
Nagli uspon satiričnog
aforizma najčešće se pripisuje popustiljivosti Sile, s početka
osamdesetih godina. Prethodnim generacijama satiričara Veliki
Inspiratori nisu dopuštali pomak u sadržajnom smislu, pa su
oni bili zaokupljeni pitanjem kako reći ono malo što se
smelo kazati. Istinski satirična oštrina, kada je o političkoj
satiri reč, bitisala je kao usmena kategorija. Ako pođemo od
toga da su osnovni činioci aforizma šta i kako reći,
naredni naraštaji satiričara minijaturista, imali su, u
pogledu književnog izraza, za uzor delo svojih prethodnika,
ali su svoje učitelje morali da nadmaše iz dva razloga:
Slabljenjem Dogme jačala je ubojitost i satirična oštrina.
S druge strane, shvativši da je granica dopuštenog
podignuta, učinili su napredak u eleganciji iskaza, i u
arsenalu postupaka i stilskih sredstava građenja aforizma.
Tako su izbegli zamke koje bi vodile u banalnost i udaljile ih
od lepe reči. Kako je aforizam postao najzastupljeniji oblik
satiričnog izražavanja, iz mase njegovih poklonika izranjao
je i kvalitet. Beogradska omladinska štampa je ranih
osamdesetih godina, borbeno uzimala, pa sledstveno tome i
dobijala pravo da poštenije izveštava sa domaće političke
i društvene scene iz prošlosti i tadašnjosti. Tu i tada,
procvetava aforizam koji, kako jedan ugledni pisac reče, spašava
čast srpske satire. Njegovi autori, u početku u vrlo malom
broju, sačinjavaju kulturni i medijski fenomen, od strane
kritičara nazvan
Beogradski
aforističarski krug. Sa stranica omladinskih
glasila, aforizam svojstven duhovnim slično- mišljenicima Beogradskog kruga, polako se širi, pa ga čitamo i u drugoj,
"ozbiljnijoj" štampi, slušamo ga u radijskim
emisijama, a aforističari na književnim večerima
uveseljavaju brojnu publiku.
Putem prevoda u stranim časopisima,
i u nekoliko antologijskih izbora, i čitaoci iz drugih
sredina i kultura upoznaju srpski aforizam. Na Istoku, u
Poljskoj, uviđaju i, da kažemo, priznaju, da se tradicija čuvenog
poljskog satiričnog aforizma nastavlja u Srbiji. Na Zapadu, u
našem aforizmu vide prevashodno proizvod duha, pa tek onda
otpor ideologiji kojom smo bili porobljeni.
Uskoro i najzad usledila su
vremena takozvane demokratizacije društva. Ono o čemu su
aforističari došaptavali, na šta su upozoravali, i na šta
su reagovali, sada govore novinari i zvaničnici, a teme
političkog aforizma postaju novinski naslovi. I, šta se dešava:
jedni aforističari posustaju, drugi od pisanja odustaju, neki
zastajkuju, a samo oni retki istrajavaju (...).
Milan Beštić
_______________
Izvornik: Najcrnje
je crveno, Slobodan Simić - aforizmi; Užice - 1992.
recenzija Milan Beštić
Beogradski aforistički krug
|
